از شهر اسکندریه که بندری باستانی است خواندیم و نقش دلتای نیل در به وجود آمدن تمدن مصر. و بعد از آن به معماری شکوهمند و قدرتمند آن تمدن رسیدیم.

" آیا مصریان قدیم چه اندازه ثروت و قدرت داشته اند که توانسته اند چنین بناهای عظیمی برپا دارند؟"

معماری شهر کرنک را خواندیم که شامپولین مصرشناس معروف، از آن به شهر ِآثار یاد می کند. و بعد از همه ی این ها به سازندگان مصر می رسیم.

بهتر آن است که شتاب کنیم و در زمانی که این آثار هنوز به صورت گرد و غبار درنیامده است، افتخار مصر را در تاریخ و تمدن تماشا کنیم.

در نشست آزاد این یکشنبه، بخش دیگری از کتاب تاریخ تمدن اثر ویل دورانت را خواندیم. بیایید با هم بخش هایی از تاریخچه ی تمدن سومر را از دیدگاه ویل دورانت، بخوانیم:

" تمدن سومری را می توان در تناقضی که میان سفال های خام ساده و زینت آلاتی که به نهایت درجه ی زیبایی رسیده، خلاصه کرد. و گفت که این تمدن آمیخته ای از چیزهای ساده ی اولیه و شاهکارهای درخشانی بوده که گاه به گاه صورت می گرفته است. در این سرزمین تا آن جا که علم ما در زمان حاضر به آن آگاهی دارد، نخستین حکومت و امپراطوری به دست انسان تاسیس شده. همچنین نخستین سازمان آبیاری، نخستین بار استفاده از سیم و زر برای ارزیابی کالا، نخستین قراردادهای بازرگانی، نخستین سازمان اعتبار معاملاتی و ... نخستین کتاب قانون، نخستین بار گفتگوی از داستان آفرینش و نخستین مدرسه و کتابخانه و ..."

" در همین سومر است که برای اولین بار، آن گونه که تاریخ نشان می دهد، پاره ای از زشتی های تمدن از قبیل بردگی و استبداد و چیره گی کاهنان بر مردم و جنگ های استعماری به شکل وسیع دیده می شود. شکل زندگی در سومر متنوع و عالی و پرفعالیت و بسیار مفصل و پیچیده بود. "

"در همانجاست که از اختلافات طبیعی میان مردم، یک نوع زندگی تازه ی قرین آرامش و فراوانی و آسایش برای نیرومندان و زندگی دیگری، سراسر بدبختی و کار پیوسته، برای دیگر مردم نتیجه شده است. پایه ی هزاران اختلافی که در تاریخ جهان روی داده در همین سرزمین گذاشته شده ... چه نیکو گفته اند که زیر آسمان هیچ چیز تازه ای وجود ندارد، و تفاوت زن ابتدای جهان و زن امروز به اندازه ای ناچیز است که از سوراخ سوزن می گذرد... "

در ادامه ی بررسی عصرهای زندگی بشر، به عصر فلزات رسیدیم که ویل دورانت درباره ی آن چنین گفته است:

" ابتدای عصر فلزات، آن وقت نیست که انسان آن ها را کشف کرده، بلکه هنگامی است که توانسته است به وسیله ی حرارت آتش، آن ها را نرم و چکشخوار کرده، از آن ها افزار بسازد، متخصصین ذوب فلز عقیده دارند که اولین مرتبه، پیدایش مس بر حسب تصادف اتفاق افتاده و سنگ این فلز که در مجاورت آتش بود، گداخته و مس آن خارج شده است."

" دو اصطلاح حجر قدیم یا دیرینه سنگی و حجر جدید یا نوسنگی نیز تا حدی نسبی هستند و بیش از آن که زمان و عصری را نشان دهند معرف نوعی از زندگی به شمار می روند."

" مهم ترین گامی که انسان به سوی مدنیت برداشته، همانا اختراع خط است بر روی بعضی از قطعات سفال، از عصر نوسنگی به جای مانده، خطوط رنگینی دیده می شود که بیشتر کارشناسان آن ها را علایم و رموز تشخیص داده اند. "

در نشست آزاد امروز، طبق روال هر یک شنبه، بخش دیگری از کتاب تاریخ تمدن ویل دورانت را خواندیم. این بخش به فرهنگ عصر نوسنگی اختصاص داشت:

" اگر بخواهیم از میان همه ی بقایایی که از عصر نوسنگی به دست آمده، تصور واحدی نسبت به آن دوره پیدا کنیم، به این نتیجه می رسیم که عصر نوسنگی، عصر کشاورزی بوده است. می توان گفت که در دوران پیشرفت بشریت، دو انقلاب عظیم اتفاق افتاده که یکی از آن ها مربوط به عصر نوسنگی است و انسان، در آن انقلاب، از مرحله ی شکار به کشاورزی وارد شده، انقلاب دیگر مربوط به دوره های جدیدتر و انتقال از مرحله ی کشاورزی به مرحله ی صنعت است. در میان تمام انقلاب های دیگری که برای بشر پیش آمده، هیچ کدام به اندازه ی این دو تمدن و انقلاب، اهمیت ندارد."

" انسان عصر نوسنگی، در عین حال، به طرحریزی شالوده ی دیگری از شالوده های تمدن اشتغال داشت. بعنی به کار اهلی کردن حیوان و تربیت آن می پرداخت؛ شک نیست که این کار مدت درازی انسان را به خود مشغول داشته، و آغاز آن پیش از عصر نوسنگی بوده است."

" قدیمی ترین استخوان که از استخوان های عصر نوسنگی به دست آمده، استخوان سگ است که نخستین و شریف ترین مصاحب انسان به شمار می رود. پس از سگ نوبت به گوسفند و بز و خوک و گاو می رسد. آخر همه نوبت به اسب می رسد. شاید در همان عصر نوسنگی است که انسان شیر گاو را به عنوان غذا به کار برده است.

"

ویل دورانت، انواع فرهنگ های مختلف از لحاظ مردم شناسی را، در چند عصر متوالی، دسته بندی کرده و به صورت زیر ارائه می دهد:

1- عصر حجر (دیرینه سنگی) یا عصر سنگ غیر صیقلی.  2- عصر میانه سنگی (دوره ی انتقال).

3- عصر حجر جدید یا نو سنگی ( سنگ صیقلی شده).     4- عصر مفرغ.   5- عصر آهن.

و در بخش اول که همان عصر دیرینه سنگی است، هفت فرهنگ مختلف را بر اساس آثاری که در غارهای فرانسه کشف شده است، بررسی می کند:

1- فرهنگ یا تمدن ما قبل شلی که در حدود 125000 سال قبل از میلاد است.

2- فرهنگ و تمدن شلی که در حدود 100000 سال قبل از میلاد است.

3- فرهنگ آشولی که حدود 75000 سال قبل از میلاد بوده است.

4- فرهنگ موستری در حدود 40000 سال قبل از میلاد.

5- فرهنگ اورینیاکی در حدود 25000 سال قبل از میلاد مسیح.

6- فرهنگ سولوتره ای در حدود 20000 سال قبل از میلاد بوده است.

7- فرهنگ ماگدالنی که در حدود 16000 سال قبل از میلاد مسیح، شکل گرفته است.

" انسان اولیه از مجسمه های ساخته شده از شاخ گوزن و عاج فیل، برای تزیین کوخ و سرپناه خود استفاده می کرد."

بعد از آن به پیدایش معماری و موسیقی و رقص اشاره شد و این که؛

" انسان وحشی از ترکیب موسیقی و آواز و رقص، هنر نمایش و اپرا را ابداع کرد. در میان مردم اولیه، رقص بیشتر اوقات حالت تقلیدی داشته و از تقلید حرکات حیوان و انسان تجاوز نمی کرده است. رفته رفته برای آن ترقی حاصل شد و به وسیله ی آن، افعال و حوادث را موضوع تقلید در رقص قرار دادند.

بعضی از قبال استرالیا رقص جنسی خاصی داشتند... بومیان شمال غریبی استرالیا، مرگ و زنده شدن پس از مرگ را به شکل خاصی نمایش می دادند... تا بزرگترین حوادث قبیله یا کارهای حیات یک فرد را مجسم سازند... . هنگامی که نغمه پردازی از این گونه نمایش ها جدا شد، رقص به تئاتر مبدل گردید و به این ترتیب یکی از بزرگترین صورت های هنری در عالم پیدا شد."

و در پایان به این نکته اشاره شده است که؛ " در تمام مراحل اولیه ابداع های شگفت انگیزی صورت گرفته که جهان را از پریشانی و بی نظمی بیرون آورده و مدنیت به آن ها مدیون است."

* دور نیست که شمردن اعداد، قدیمی ترین شکل سخن گفتن بوده باشد.

* علم از مشاهدات و رصدهای فلکی آغاز می کند.

* علم هندسه همانگونه که از اسمش برمی آید اندازه گیری زمین است.

* ممکن است که علم نیز مانند اصول کلی مدنیت، با کشاورزی پیدا شده است.

* زیبایی عبارت از صفت و خاصیتی است که چون در شئی وجود داشته باشد، آن را پسند خاطر و مطبوع طبع بیننده ی آن قرار می دهد.

* هر چیز که سبب ارضای میل و رغبتی از انسان شود، زیبا جلوه می کند.

در نشست آزاد امروز، قسمت دیگری از کتاب " تاریخ تمدن " اثر ویل دورانت را خواندیم. در این بخش، به مفهوم هنر و زیبایی پرداخته شده بود. ویل دورانت درباره ی هنر چنین می گوید:

"بعد از آن که پنجاه هزار سال از عمر هنر می گذرد، هنوز مردم درباره ی اصل و منشاء آن با یکدیگر مباحثه و مناقشه می کنند؛ سخن در این است که آیا سرچشمه ی هنر، غریزه ی بشری است یا از مصنوعات و مخلوقات انسان به شمار می رود؟ جمال و زیبایی چیست؟ چرا ما را مفتون می کند؟ چرا ما در صدد ابداع آن می می آئیم؟ چون این جا جای بحث روانشناختی نیست، به طور اختصار و بدون قطعیت، در پاسخ این سوالات می گوییم که: زیبایی عبارت از صفت و خاصیتی است که چون در شئی وجود داشته باشد آن را پسند خاطر و مطبوع طبع بیننده ی آن قرار می دهد. اصولا و از حیث مبدا، یک شئی از جهت آن که زیباست، جلب نظر بیننده را نمی کند؛ بلکه چون بیننده را خوش می آید، آن را زیبا می نامد."

" وظیفه ی اصلی هنر ایجاد و ابداع زیبایی است؛ هنر فکر یا عواطف را به قالبی می ریزد که زیبا یا باشکوه جلوه گر می شود ... ."

" به عقیده ی هربرت سپنسر، که تخصص عظیمی در جمع آوری دلایل برای اخذ نتایج دارد، کاهنان، همان گونه که نخستین ادیبان بوده اند، اولین دانشمندان نیز به شمار می روند؛ علم از مشاهدات و رصدهای فلکی آغاز می کند که منظور از آن ها تعیین وقت دقیق جشن های دینی بوده است؛ این گونه معلومات و اطلاعات در معابد حفظ می شده و به عنوان میراث دینی، از نسلی به نسل دیگر انتقال می یافته است."

" انسان فطری درصدد آن نیست که فرمول فیزیکی را اکتشاف کند، بلکه مفهوم این فرمول را به مورد عمل می گذارد؛ وی هرگز نمی تواند خط سیر یک تیر را محاسبه نماید، ولی تیر او به هدف اصابت می کند؛ او از شیمی آگاهی ندارد، ولی با یک نظر، گیاه سمی را از گیاه غیرسمی باز می شناسد و به نباتاتی که می توانند بیماری او را شفا بخشند دست می یابد."

" ظاهرا چنین به نظر می رسد که نخستین بار زنان به کارهای پزشکی پرداخته اند؛ این نه از آن لحاظ است که طبیعتا پرستاری مرد را بر عهده دارند، و نیز نه از آن جهت که حرفه ی مامایی را، که از حرفه های بسیار قدیمی است، به وجود آورده اند، بلکه از آن جهت است که چون سر و کار زنان ابتدا با زمین بوده، از گیاهان اطلاعات فراوان به دست آورده و توانسته اند فن پزشکی را ترقی دهند و آن را از کسب و پیشه ی ساحری کاهنان ممتاز سازند... ."

به همین دلیل از دوستداران و کسانی که مباحث این کتاب را دنبال می کردند، عذرخواهی می کنیم. و امیدواریم که هفته ی آینده، خوانش این کتاب، پربارتر برگزار شود.

در ادامه ی روند نشست آزاد یکشنبه ها، بخش دیگری از کتاب " تاریخ تمدن " اثر جاودان ویل دورانت را با هم خواندیم. نویسنده در بخش دین و اخلاق، به دنبال تعریف ادبیات، این چنین می گوید:

" ابتدای مرحله ی انسانیت را باید هنگام پیدا شدن کلمه و کلام دانست؛ با همین وسیله بود که انسانیت انسان آشکار شد. "

" برای انتقال فکر، در نزد مردم اولیه ایما و اشاره مقدم بر زبان و سخن گفتن بوده است. هم امروز نیز، هنگامی که سخن نتواند مقصود را ادا کند، یا کلمه به خاطر نرسد، اشاره جانشین آن می شود."

" شاید نخستین کلماتی که انسان به آن ها پی برده و ادا کرده، فریادهایی مانند صدای حیوانات برای بیان پاره ای عواطف بوده است. پس از آن، نوبت به کلماتی رسید که همراه با اشاره، برای نشان دادن جهت به کار رفته است. سپس در مواقع مناسب، اصول تقلیدی روی کار آمده و به وسیله ی آن ها توانسته اند اشیایی را که می توان از اصوات آن ها تقلید کرد، به زبان بیاورند."

" بزرگ ترین فایده ی کلمات و الفاظ، پس از توسعه ی فکر، تعلیم و تربیت است."

در نشست آزاد امروز، بعد از گپ و گفتی با موضوع نقش زن در ادیان و مذاهب جهانی، ادامه ی کتاب " تاریخ تمدن" اثر ویل دورانت را خواندیم. از قضا، در این بخش از کتاب هم، صحبت از دین و اخلاق بود. با هم قسمتی از این مبحث را می خوانیم:

" دین با دو وسیله از اخلاق پشتیبانی می کند که یکی از آن ها اساطیر است و دیگری محرمات. اساطیر عاملی است که اعتقاد به امور فوق طبیعی را ایجاد می کند؛ و همین اعتقاد سبب می شود که روش های اخلاقی که اجتماع - یا کاهنان - آرزومند بقای آن ها هستند برقرار بماند؛ چون فرد توقع دارد که به ثواب آسمانی برسد و از عقاب آن در امان باشد، ناچار به قیودی که اجتماع او، یا بزرگان این اجتماع، بر او تحمیل می کنند گردن می نهد."

" مردم پولینزی هر چه را که دین حرام کرده است، محرمات (تابو) می نامند. در میان اجتماعات اولیه ای که تا حدی پیش رفته اند، این محرمات دینی همان منزلی را دارند که قوانین در میان ملت های متمدن. "

نشست آزاد امروز، به خواندن ادامه ی کتاب " تاریخ تمدن " اثر ویل دورانت اختصاص پیدا کرد. در ادامه، بخش هایی از مبحث آداب دینی را می خوانیم:

" همانگونه که روح عمیق شاعرانه انسان اولیه، مسیری الاهی در رشد گیاه می دید، باردار شدن جنین زن و ولادت را نیز از تاثیر موجودی برتر از طبیعت می شناخت."

" پرستش اشیاء را به طور کلی توتم پرستی نامیده اند. توتم ها معمولا حیوان و گیاه بوده اند."

" توتم که رنگ دینی داشته برای متحد ساختن افراد قبیله با یکدیگر عامل موثری بوده است."

در ادامه ی تاریخ تمدن ویل دورانت، در خصوص پرستش و دین و خدایان ابتدایی بشر آمده است که:

" چون برای هر چیزی روحی تصور شود، به عبارت دیگر خدایی در آن نهفته باشد، عدد اشیای پرستیدنی نامعدود می شود. این خدیان بی شمار را می توان در شش دسته قرار داد؛

آسمانی، زمینی، جنی، حیوانی، انسانی و الهی.

طبیعی ست که نمی توان گفت نخستین موجودی که مورد پرستش قرار گرفته چه بوده، و شاید ماه در زمره ی آن هایی باشد که مقام اولویت را داشته اند. "

" هر عملی که از لحاظ اخلاق زشت محسوب می شود، روزی در میدان تنازع بقا، عنوان فضیلت داشته. یکی از هدف های اساسی قانون گذاری اخلاقی آن است که تمایلات طبیعی بشر را، که تغییر ناپذیر یا تقریبا تغییر ناپذیر است، با احتیاجات زندگانی اجتماعی، که دایما در تغییر است، متناسب و هماهنگ سازد. "

در ادامه ی کتاب، ویل دورانت به مبحث دین می پردازد و می گوید:

" دین پیش از فلسفه بر روی زمین طلوع کرده است. اگر دین را به معنی پرستش نیروهای برتر از طبیعت تعریف کنیم، باید این نکته را در نظر بگیریم که بعضی از ملت های اولیه ظاهرا هیچ گونه دینی نداشته اند."

" از این که اخلاق با زمان و مکان تغییر می پذیرد، نباید نتیجه گرفت که اخلاق فایده ای ندارد، و اگر بخواهیم به سرعت سنن اخلاقی اجتماع خود را تخطئه کنیم و دور بریزیم، باید نخست دلیل قاطعی اقامه کنیم بر این که نسبت به تاریخ و حقایق آن دانش کافی داریم."

" در رژیم پدرشاهی، طلاق دادن زن با اصول اقتصادی سازگار نمی شد، چه، در این صورت، مرد کنیزی را که برای آقای خود سودآور بود از چنگ می داد."

" به طور کلی، در طی دوره های تاریخ، همیشه مردان خواهان زیادی فررند بوده و به همین جهت، مادری را از امور مقدس به شمار آورده اند. در صورتی که زنان، که بار سنگین حمل و زادن را می کشند، در ته دل با این تکلیف دشوار مخالف بوده و وسایل مختلف به کار برده اند تا هر چه بیشتر از سختی های مادر شدن بر کنار بمانند."

" مایه ی کمال تعجب است که عللی که زن وحشی را برای جلوگیری از باردار شدن وادار می کرد، همان هایی است که زن متمد امروز را به این کار برمی انگیزد."

" در اجتماعات اولیه، زنان به سرعت پیر می شدند، و به همین جهت، خود غالبا مردان را به زناشویی جدید تشویق می کردند، تا بتوانند مدت درازتری غذای کودکان خود را تامین کنند و در عین حال، فاصله ی میان دوره های حمل خود را طولانی تر سازند."

" غالبا دیده شده که زن اول شوهر خود را ترغیب می کرد تا زن تازه ای بگیرد که کار او سبکتر شود و زن تازه برای خانواده اطفال دیگری بیاورد و بهره برداری و ثروت زیادتر شود. در نزد آن اجتماعات، طفل ارزش اقتصادی داشت و زنان را به عنوان سرمایه ای می خریدند که سود آن، کودکان نوزاد بوده است."

" در سازمان پدرشاهی، زن و فرزند همچون بندگان مرد به شمار می رفتند و هر چه عدد آن ها زیادتر بود، نماینده ی فزونی ثروت مرد محسوب می شد."

" تعداد زوجات در اجتماعات اولیه، امر مناسبی بوده، زیرا عدد زنان بر مردان فزونی داشته است. از لحاظ بهبود نسل هم باید گفت که چندگانی (چند همسری) بر تکگانی فعلی ترجیح داشته است. "

در نشست آزاد امروز، بخش هایی از دو کتاب متفاوت با هم را خواندیم. در قسمت اول، بخشی از کتاب " شازده کوچولو" اثر ماندگار اگزوپری به ترجمه ی محمد قاضی و در قسمت دوم، بخشی از کتاب " تاریخ تمدن" اثر ویل دورانت را خواندیم.

ویل دورانت، این بار به مقوله ی اصل اخلاقی تمدن پرداخته و پیدایش اصول اخلاقی را ماحصل تمدن می داند. به عنوان مثال مقوله ای مانند ازدواج را یکی از اصول اخلاقی بشر برای حفظ و بقای خودش بر می شمارد. و می گوید: " نخستین وظیفه ی آداب و تقالید اجتماعی، که سازنده ی قوانین اخلاقی هر اجتماع است، آن است که روابط میان دو جنس مرد و زن را بر پایه های متین، استوار سازد. سازمان ازدواج ، بر حسب مکان و زمان، همیشه اشکال مختلف پیدا کرده و به هر صورتی که تصور شود، درآمده است."

و پس از آن که به تاریخچه ی ازدواج های گروهی و یا بدون هر گونه محدودیت در قبایل اولیه ی انسانی اشاره می کند، می گوید: " ازدواج فردی، بیشک از آن جا پیدا شد که مرد میل داشته است بندگان بیشتری به بهای ارزان در اختیار داشته باشد و نمی خواست که دارایی او، پس از مرگش، به فرزند دیگران برسد."

در ادامه ی خوانش تاریخ تمدن، به تعاریف زیبا و پرمفهومی از موضوع تمدن رسیدیم که ویل دورانت آن ها را به دقت مطرح کرده است. مثلا آن جایی که می گوید: " تمدن را می توان به شکل کل آن، عبارت از نظمی اجتماعی دانست که در نتیجۀ وجود آن، خلاقیت فرهنگی امکان پذیر می شود و جریان پیدا می کند."

و یا : " ظهور تمدن هنگامی امکان پذیر است که هرج و مرج و ناامنی پایان پذیرفته باشد."

در قسمت دوم نشست امروز، فیلم " لاخ مزار" را دیدیم. این فیلم محصول 1379 و به کارگردانی " محسن عبدالوهاب" است. یک گروه باستان شناسی، سنگ نگاره ای قدیمی را در جنوب خراسان، در منطقۀ بیرجند کشف می کنند.

محسن عبدالوهاب متولد 1336 از دانشگاه صدا و سیما فارغ التحصیل شده و از سال 1361 به عنوان تدوینگر به کار پرداخت. عبدالوهاب تا کنون بیش از 30 فیلم بلند مستند و داستانی ساخته است و چندین جایزه ملی و بین المللی دریافت کرده است. از جمله آثار او می توان به "لاخ مزار" 1379 و "میراث خورشید" 1381 اشاره کرد. فیلم های وی برنده جایزه گرگ نقره ای جشنواره ایدفا 2001 و جشنواره هات داکز 2002 شد.

در نشست آزاد امروز، طبق روال هفته های گذشته، ابتدا یک فیلم مستند کوتاه دیدیم و بعد از آن، ادامه ی کتاب " تاریخ تمدن " ویل دورانت - جلد اول - را خواندیم.

اسم فیلم مستند این هفته " سرود دشت نیمور" بود. کارگردان این فیلم آقای محمدرضا مقدسیان (1326) است که آن را در سال 1367 ساخته است.  سرود دشت نیمور فیلمی درباره ی مراسم باستانی مهار کردن و لایروبی کردن آب رودخانه یی در نیمور است که هر سال در اسفندماه برگزار می شود. آهنگ ساز این اثر محمدرضا درویشی است.

در بخش دوم نشست امروز، موضوع حقوق و قانون را در کتاب تاریخ تمدن خواندیم. در کتاب آمده است که غریزه و عادت و آداب و قراردادهای اجتماعی، همگی از قانون بزرگ صرفه جویی در استفاده از نیرو و انرژی زاییده شده اند. و میان قانون و عرف تفاوت وجود دارد. به این معنا که قانون عبارت است از دست خطی که اربابی و صاحبی را مجسم می کند و عرف عبارت است از خلاصه و جوهر آزمایش ها و طرق علمی ای که از راه ناموس انتخاب طبیعی است. قانون تا حدی جای عرف را می گیرد. و این که اصل انتقام همیشه در تاریخ بشر وجود داشته است و جریمه گام دومی ست که بشر به جای انتقام برداشته است.

در نشست آزاد امروز، ابتدا فیلمی با عنوان "آداب بهاری" به کارگردانی آقای علی اصغر آگه بنایی را دیدیم. این فیلم مستند 30 دقیقه ای در سال 1360 ساخته شده است. کاری بدون کلام، با تلفیقی از تصویر و موسیقی، که در آن، دو دوره ی زمانی قبل و بعد از انقلاب را مشاهده می کنیم.

پس از دیدن فیلم، ادامه ی کتاب "تاریخ تمدن" - جلد اول - اثر ویل دورانت را خواندیم. در فصل سوم این جلد، به عوامل سیاسی تمدن (منشاء حکومت و دولت) اشاره شده بود. 

قدیمی ترین شکل معروف سازمان اجتماعی، قبیله است. در اجتماعات اولیه، بسیار دشوار می توان وجود حکومتی را تشخیص داد. جنگ ها سبب پیدایش رئیس و پادشاه و دولت می شوند. دولت نتیجه ی تکاملی است که جدیدا صورت پذیرفته و از زمان پیدایش تاریخ مدون، پیشتر نمی رود.

انجمن کردن انسان با نظایر خود، بیش از آن که نتیجه ی میل و رغبت وی باشد، برخاسته از عادت و غریزه ی تقلید و فشار اوضاع و احوال است. وی آن اندازه که از تنهایی می ترسد، به اجتماع رغبت ندارد. از آن جهت با دیگران کنار می آید که تنهایی برای او خطر دارد و  انجام بسیاری از کارها با بودن چند نفر در کنار هم، بهتر صورت می پذیرد. ولی از صمیم قلب، موجودی است گوشه گیر و انزواطلب، که شجاعانه خود را در برابر جهان آماده نگاه می دارد.

در نشست آزاد امروز، در بخش اول، فیلم مستند " تازه نفس ها " را دیدیم. تهیه کننده و کارگردان این فیلم کیانوش عیاری ست که آن را در سال 1358 ساخته است.

در این فیلم تشکیل نهادهای مردمی در شهر به خوبی به نمایش در آمده است و در بخش هایی از آن می بینیم که افرادی با لباس شخصی به نظم دادن امور می پردازند. در حالی که هیچ حقوقی از هیچ سازمانی دریافت نمی کنند.

در بخش دوم این نشست، قسمت دیگری از کتاب تاریخ تمدن، اثر ویل دورانت را خواندیم. در این قسمت با تعریف سازمان های اقتصادی، کمونیسم اولیه و علل از بین رفتن آن و همچنین اصول مالکیت خصوصی، بردگی و طبقات اجتماعی آشنا شدیم.

در نشست آزاد امروز، دو برنامه داشتیم. یکی نمایش فیلم و دیگری کتاب خوانی. در بخش اول، فیلم  " زندگی همین است." را با هم دیدیدم. این فیلم در سال 1380 به کارگردانی پیروز کلانتری ساخته شده است. کلانتری در یادداشت کوتاه ابتدای فیلم، می گوید:

" زندگی همین است"، فیلمی ست درباره ی زندگی چند دانشجو بدون آن که دیدگاه و نگاه خاصی نسبت به موضوع 18 تیر داشته باشد. و چند دقیقه ای هم که به این موضوع پرداخته شده، برای ذهنیت دادن به پایان فیلم است. 

در بخش دوم نشست امروز، خواندن کتاب تاریخ تمدن اثر ویل دورانت را آغاز کردیم. که در این قسمت، به تعریف تمدن و عوامل اصلی ایجاد یک تمدن پرداختیم که شامل عوامل جغرافیایی، زمین شناختی، اقتصادی و روانی است.

از دیدگاه ویل دورانت، چهار رکن و عنصر اساسی را در شکل گیری یک تمدن می توان تشخیص داد:

1- پیش بینی و احتیاط در امور اقتصادی.

2- سازمان سیاسی.

3- سنن اخلاقی.

4- کوشش در راه معرفت و بست هنر.

تمدن، در شکل کلی آن عبارت از نظمی اجتماعی است که در نتیجه ی وجود آن، خلاقیت فرهنگی امکان پذیر می شود و جریان پیدا می کند.

برای نشست های آزاد یکشنبه ها، خواندن کتاب تاریخ تمدن را آغاز کرده ایم. این کتاب نوشته ی ویل دورانت و آریل دورانت در ۱۱ جلد است که توسط انتشارات علمی و فرهنگی در سال ۱۳۸۰ به چاپ هفتم رسیده است.

جلد اول این کتاب با عنوان مشرق زمین : گاهواره ی تمدن، با ترجمه ی احمد آرام و عسکری پاشایی و امیرحسین آریان پور شامل سی و یک فصل در ۹۹۴ صفحه است. که خواندن آن در هر یکشنبه از ساعت ۱۷:۳۰ تا ۱۸:۳۰ برگزار خواهد شد. ویل دورانت در بخشی از پیشگفتار این کتاب می گوید:

" در این کتاب، قصد من آن است که به اختصار هر چه تمامتر معلوم دارم که نبوغ و کوشش بشری در ساختن میراث فرهنگی ما تا چه حد موثر بوده است، و از حقیقت و جوهر ترقیات روح ابداع و اختراع، سازمان های اقتصادی، اشکال مختلف حکومت ها، تمایلات مختلف دینی، تکامل اخلاق و آداب، شاهکارهای ادبیات، پیشرفت علم، خردمندی های فلسفی، و ابتکارات هنری سخن برانم و در هر قسمت، از علل و آثار آن ها بحث کنم."